van de Van Speijkstraat naar West Indie

Tijd voor een update. Na een lange tijd van niet-historisch bloggen maar veel geklus aan ons huis heb ik deze week besloten dat het tijd was om verder te gaan met het onderzoek naar de geschiedenis van ons huis. Ik ga mij vooralsnog richten op de bewoner in 1896: J.F. Haaijen. Volgens het telefoonboek van dat jaar woonde hij in ons huis en was hij West-Indie ambtenaar van beroep. Na wat googelen en op de website van het Nationaal Archief (gahetna.nl) terecht gekomen te zijn besloot ik deze week naar het Nationaal Archief te gaan (gelukkig ook in Den Haag) om onderzoek te doen in het "Stamboek van West-Indische Ambtenaren" van het Ministerie van Kolonien waarin informatie over zijn loopbaan te vinden zou zijn.
Zoals altijd is niet meteen alles duidelijk en heb ik meer informatie nodig. Van deze J.F. Haaijen bestaan meerdere exemplaren, allemaal familie van elkaar (opa's, vaders, zoons, broers). En ze heten afwisselend Jan Frederik en Jacobus Frederik en ze hadden allemaal iets met West-Indie te maken.
De grote vraag is daarom: welke J.F. Haaijen woonde in ons huis?

Een aanknopingspunt is het geboortejaar. Een zekere Jan Frederik Haaijen is geboren op 06 juli 1859 te Curacao. Dat maakt hem 37 jaar toen hij in ons huis woonde en dat is goed mogelijk. Deze heer werkte als ambtenaar in West Indie. In de stamboeken (het zijn meerdere delen) is de informatie over zijn loopbaan nauwkeurig opgetekend (moeilijk te lezen, dat wel).

Wat ik ook vond was dat een zekere J.F. Haaijen eigenaar was van twee plantages/landhuizen op Curacao, met slaven. Ik had geen idee dat slavernij in West-Indie pas in 1863 is afgeschaft. 

J.F. (Jan Frederik) Haaijen, werd geboren op 6 juli 1859 te Willemstad, Curacao. Zijn vader heette Jacobus Frederik Haaijen en is in 1841 geboren in Curacao. Zijn grootvader, Jan Frederik Haaijen, werd in 1815 geboren. Hij was eigenaar van de Schoener Johanna te Curacao. (staat geregistreerd in de Almanak voor Nederlandsche West-Indische bezittingen, 1856, bij de Lijst der op Curacao, Bonairi en Aruba te huis behoorende schepen en vaartuigen. Als gezagvoerder staat geregistreerd: August W. Neuman, Cz) (bron: Almanak voor de Nederlandsche West-Indische bezittingen, en de kust van Guinea. Jaargang 1856 (1856)). Uit stukken van de Algemene Rekenkamer die betrekking hebben op de afschaffing van de slavernij in West-Indie heb ik gevonden dat Jan Frederik Haaijen in 1863 voor 38 slaven een vergoeding heeft ontvangen. Ik vermoed dat het hier gaat om Jan Frederik geboren in 1815, want de Jan Frederik die is geboren in 1859 en in ons huis heeft gewoond was voor deze "overdracht" in persoon toch wat aan de jonge kant. Het past wel in het plaatje van de Jan Frederik Haaijen die Schoener Johanna bezat en eigenaar was van twee plantages: Grote Blaauw en Kleine Blaauw (bron: Almanak voor de Nederlandsche West-Indische bezittingen, en de kust van Guinea. Jaargang1860 (1859)).

Op dit moment heb ik de volgende generaties J.F. Haaijen in beeld:

-Jan Frederik, geboren in 1815, getrouwd met Johanna Maria Schoonewolff (overigens heet de Schoener "Johanna" ...). Zij kregen 13 kinderen waaronder de zoons:

-Jan Frederik, geboren te Curacao op 21 oktober 1837 (ongehuwd gebleven?), en

-Jacobus Frederik, geboren te Curacao in 1841. Hij trouwde met Johanna Maria Gerlein op 20 april 1859. Niet lang daarna, op 6 juli 1859 werd geboren, hun zoon:

-Jan Frederik, geboren te Curacao (Willemstad). Hij trouwde in 1865 met Anna Maria Hendrike Elizabeth Nuboer. Zij kregen samen vijf kinderen en woonden -zoals het er nu op lijkt- in 1896/1897 in ons huis. Een van hun kinderen, een zoon heette:

-Jacobus Frederik. Hij werd geboren op 20 oktober 1887. Hier zijn de bronnen echter nog niet helemaal duidelijk. Hij zou op 23 mei 1918 te Curacao zijn getrouwd met Johanna Sara Gerarda Spit, geboren op 2 juni 1888 te Den Haag. Er bestaat echter ook informatie over (nog een zoon?) Jacobus Frederik, geboren in 1893 in St. Eustatius. Deze zou op 8 november 1911 op St. Maarten (St. Martin) zijn getrouwd met Elisabeth Anslijn Simmons (geboren te Saba) (bron: Pondes). Uit de handgeschreven aantekeningen in het Stamboek van West-Indie ambtenaren blijkt dat op 7 Okt/Dec (niet goed te lezen)1897 nog een zoon Jan geboren is.

Van de generaties ervoor en erna heb ik nog geen informatie, maar er is over Jan Frederik, die in ons huis woonde, en zijn familie die ik nu al in beeld heb, veel te vertellen. 

tijdlijn

Ik heb inmiddels een aardig overzicht van de vorige bewoners van ons huis en enkele belangrijke data. Ik heb daarom besloten het maar eens in een eenvoudige tijdlijn op een rijtje te zetten. Aan een mooiere versie wordt gewerkt!

1888 (25-07): J.W.H.J. (Johannes Wilhelmus Hendricus Jacobus) Wildeboer - eerste bewoner - Fourier bij de Grenadiers
1896: J.F. Haaijen - West-Indie Ambtenaar
1897: P. Vrugt jr - schoenenhandel aan Zoutmanstraat 40a
--------
1900: L.E. Derop
1903: J.C. de Bock - ijzer en metaalgieter; handelsreiziger; ambtenaar technisch bureau Ministerie van Kolonien
1906: C. Schenk - kleermaker
1909: H. de Hoop - schilder
1910 (29-04): H.W. (Hendrik Wilhelm) Maal - onderwijzer
1921 (09-09): H.J. (Hubertus Josephus) Schutgens - onderwijzer - komt inwonen en trouwt met een van de dochters Maal
1923 (09-02): J.N. (Johannes Nicolaas) Meeuwsen - hoefsmid
1924 (27-05): veiling woning bij Venduehuis
1925 (04-11): J.N. Meeuwsen vertrekt
         (09-11): C. (Corstiaan) Bos komt erin - concierge Kroondomein
1926 (19-08): Corstiaan Bos vertrekt
         (21-08): Th.B. (Theodorus Bernardus) Fortman komt erin - koopman [onbekend tot wanneer]
1979 (01-02): R. (Rembrandt) C.A.C. Peels huurt het huis
1986 (02-04): aankoop woning door Metterwoon BV
         (30-09): splitsing appartementsrechten
1999 (01-04): R.C.A.C. Peels beeindigt huurcontract
         (23-07): Metterwoon BV verkoopt huis aan de heer M. (Marcel) Smulders en mevrouw L. (Lucie) Scheerhoorn
-------
2004 (24-05): verkoop huis aan de heer F. (Frank) Sheldon en mevrouw M. (Myriam) Robert
2011 (23-09): verkoop huis aan ons! :-)

Er is ontbreekt dus nog informatie over de periode 1926 - 1979, vanaf het moment dat de heer Fortman in het huis woonde (tot welke datum is niet bekend) en tot het moment dat het huis werd bewoond door de heer Peels. Ook is onduidelijk wie eigenaar/bewoner/huurder van het pand zijn geweest.

In 1999 is het huis flink verbouwd, getuige de elektrabuizen die we aantroffen en waarop 1999 staat.

eerste bewoners: over grenadiers en jagers

uit: Kuifje-kalender

De heer Wildenboer had als beroep: "Fourier bij het Regiment der Grenadiers en Jagers". Er ging bij mij niet meteen een belletje rinkelen. Het leuke van het doen van historisch onderzoek naar je huis is dat je aan de hand van concrete aanwijzingen heel veel over de geschiedenis leert. En daarbij beperkt het zich niet alleen maar tot ons huis.

Het Regiment der Grenadiers en Jagers (zie: http://nl.wikipedia.org/wiki/Garderegiment_Grenadiers_en_Jagers)
is/was een elitegroep militairen, gelegerd in de Oranjekazerne in Den Haag. De fourier was, zo leid ik af uit documenten, degene die de militairen van hun uniforms voorzag.

De Oranjekazerne in Den Haag is gebouwd in 1824 en afgebrand in 1919. In de 19de eeuw had Den Haag drie kazernes, de Frederikskazerne (1750), de Alexanderkazerne (1850) en de Oranjekazerne.
De Oranjekazerne werd gebouwd in de tuin van de Koninklijke Bibliotheek, die aan het Lange Voorhout (nr. 34) was. De tuin liep toen helemaal door tot aan de Noordsingel, de huidige Mauritskade, alwaar de ingang van de kazerne kwam. De eerste steen werd op 20 april 1824 gelegd door de kroonprins, de latere Koning Willem II. De Oranjekazerne was voor het keurregiment Grenadiers en Jagers. Naast de ingang van de Oranjekazerne stond het ouderlijk huis van Louis Couperus. Waar de kazerne heeft gestaan, bevindt zich nu het Louis Couperusplein. (bron: Wikipedia; http://nl.wikipedia.org/wiki/Oranjekazerne_(Den_Haag).

Alexandrine Tinne op haar paard aan de Kazernestraat

De Koninklijke Bibliotheek was in die tijd te vinden op het Lange Voorhout nr. 34, waar nu de Hoge Raad gevestigd is. Het was naast het huis van Alexandrine (Alexine) Tinne. Deze bijzondere vrouw was ontdekkingsreizigster en fotografe. Zij woonde op nr. 32. Er is een foto van haar op haar paard, waarmee ze naar het schijnt in zelfgemaakte jurken wilde ritten door Den Haag maakte, in de Manege aan de Kazernestraat, met op de achtergrond de Kazerne. Overigens schijnt deze manege nog steeds te bestaan (Kazernestraat 50)! Het geluk wil dat ik in de buurt werk, en in mijn lunchpauze graag even rondwandel op zoek naar historische aanwijzingen. Ik zal daarom binnenkort eens even naar de manege zoeken. Zo was ik vorige week ook op zoek naar herinneringen aan de Oranjekazerne. Die heb ik nog niet kunnen vinden. Ik weet dat de Kazerne stond waar nu het Louis Couperusplein is. Ik had daar eigenlijk wel een aandenken, gevelsteen of iets dergelijks verwacht maar die heb ik niet gevonden. Ergens in de buurt moet een "bericht uit de vorige eeuw" over de kazerne zijn; zie: http://www.budve.nl/Archipelbuurt/132/132.htm

het Couperusplein waar de Oranjekazerne stond

de ingang van de kazerne was naast het geboortehuis van Couperus

Er zijn veel foto's van de Oranjekazerne te vinden en van het dagelijks leven van de militairen daar. Voor een aardig beeld daarvan verwijs ik naar de beeldbank van het ministerie van Defensie: http://nimh-beeldbank.defensie.nl/nl/alle-afbeeldingen/weergave/search/layout/result/indeling/gallery/start/8/q/zoekveld/oranjekazerne
Maar ook het Geheugen van Nederland heeft veel mooie foto's: http://www.geheugenvannederland.nl/

de eerste bewoners! (1888 - 1896) - deel I

Deze week had ik eindelijk weer eens tijd om mijn onderzoek in het Haags Gemeentearchief voort te zetten. Het heeft weer veel informatie opgeleverd! Ik heb nu een goed beeld van de bewoners vanaf de oplevering van het huis tot de 2e Wereldoorlog. De periode 1887-1910 was voor mij nog onbekend. Vanaf 1910 woonde de heer Maal met zijn gezin in ons huis. Daar heb ik een vorige keer al over geschreven. Ik weet nu dus wie de eerste bewoners van ons huis waren!

adresboek 1889-1890

bevolkingssamenstelling

Ik heb in het HGA de "adresboeken" van Den Haag ("van 's-Gravenhage en Scheveningen") geraadpleegd, via microfiches. Ik heb veel foto's gemaakt. Bedenk, dat de foto's een zwarte achtergrond met witte lettertypes tonen, maar het in werkelijkheid precies andersom was. Die adresboeken lijken op telefoonboeken, maar dan zonder telefoonnummers, en daarin kun je vinden wie op welk adres stond geregistreerd. Die boeken werden jaarlijks uitgegeven. Als je vervolgens de naam hebt gevonden van de bewoners, kun je in de fiches met namenregisters meer informatie over die persoon vinden, bijvoorbeeld wat zijn beroep was. Dat staat er overigens niet altijd bij. Het mooie van die adresboeken is dat ze ook advertenties bevatten, en bijvoorbeeld beginnen met informatie over de grootte en samenstelling van de stad. Zie bijvoorbeeld het adresboek uit 1889-1890. Op 31 december 1888 bestond Den Haag uit ongeveer 150.000 inwoners, waarvan 80.000 vrouwen en 60.000 mannen.
Het adresboek bevatte ook een categorie beroepen, de " Beroepsgewijze lijst", alfabetisch gerangschikt, beginnend met de Advocaten. Het is interessant om te zien hoe beroepen zijn veranderd, verdwenen, anders worden genoemd of uiteraard helemaal niet zijn veranderd. Ik vermoed dat de naam "Doodskistenmaker" niet meer zoveel voorkomt... of "Ezelinnemelk"?

Zo vond ik de volgende informatie. De Van Speijkstraat wordt voor het eerst in de adressenlijsten van 1886-1887 genoemd. Het gaat dan om de huisnummers 1 tot en met 58, die aan de kant van de Van Spiegelstraat. het jaar daarop, 1887-1888, is de straat tot en met de nummers 88 bewoond. Pas in het jaar daarop, 1888-1889, verschijnt de eerste geregistreerde bewoner van ons huis: de heer J.W.H.J. Wildenboer. In dat adresboek wordt de Van Speijkstraat overigens nog als "Van Speijckstraat" geschreven!

Johannes Wilhelmus Hendricus Jacobus Wildenboer is geboren op 9 september 1861 en was getrouwd met Johanna Sneijder, geboren op 9 oktober 1860. Zij kwamen als eerste bewoners op 26 juli 1888 in ons huis wonen. Hoe zou het er toen hebben uitgezien?

in het spoor van Eline

Eline Vere. Wie kent haar niet. Als je in Den Haag leeft, of liever: 's-Gravenhage, en bovendien in een huis uit 1887, is het onmogelijk niet op enig moment Eline Vere te (her)lezen. Dat ben ik op dit moment aan het doen. Eline neemt me mee naar het Haagse society-leven van rond 1885. Het leuke ervan is dat het heel herkenbaar is, omdat de plaatsten die zij bezoekt allemaal in de buurt zijn en je er zo langs kunt lopen. Tegelijk is het leven zo anders dan tegenwoordig. Het geeft wel een mooie inkijk in het leven van de "well-to-do" rond die tijd. Zo las ik gisteren over Scheveningen. Men ging in de zomer -net als tegenwoordig- naar Scheveningen. Scheveningen bestond toen vooral uit duinen en een paar villa's en hotels. Het Kurhaus was net -voor de eerste keer- gebouwd op de plaats waar het oude Badhuis van Pronk stond. Als je tegenwoordig rond het Kurhaus loopt, zie aan de zijkant, boven een souvenirwinkel, nog een gedenktegel voor de heer Pronk, die ooit besloot - met veel tegenwerking van de gemeente - dat een badhuis wel een goed idee zou zijn. Later werd hij volgens mij door de gemeente er uit gewerkt en is de gemeente het badhuis zelf gaan exploiteren omdat de gemeente inmiddels ook wel inzag dat het behoorlijk winstgevend was.

herinnering aan de vader van de badplaats, J. Pronk

Wij komen vaak in (op) Scheveningen. Het is zo heerlijk om in een stad aan zee te wonen en 's zomers en 's winters aan het strand uit te kunnen waaien. We zijn helaas niet zo'n fan van de kermiskust - naar ik begrijp de grote droom van de heer Zwolsman - die het inmiddels geworden is. Bijna alle mooie oude gebouwen zijn verdwenen, met uitzondering van het Kurhaus, dat op het nippertje nog van de sloop gered kon worden. Voor die mooie gebouwen in de plaats zijn lelijke betonnen flats en schreeuwerige etablissementen zoals Mc Donalds en het Casino in de plaats gekomen. Maar goed, het Kurhaus staat er nog. Volledig ingebouwd, waardoor het bijna niet meer opvalt. In 1885 was dat wel anders. Het was "the place to be". Er was overigens nog een pier gebouwd. Wij hebben in het Muzee in Scheveningen een leuk boekje aangeschaft " Scheveningen wordt mondain - 125 jaar Kurhaus", over de historie van het Kurhaus en met veel tekeningen en foto's; heel erg leuk. Toch vond ik het altijd lastig om me voor te stellen hoe het Kurhaus in die tijd er uit zag en gebruikt werd. Het was dus een leuke verrassing toen ik in Eline Vere een paar hoofdstukken las die hieraan gewijd zijn, en dat heel goed beschrijven. Hieronder heb ik een paar leuke passages uit het boek weergegeven.

[...]

" De trammen van den Ouden Scheveningschen weg naar het Kurhaus waren

stampvol. Zij werden op de halte Anna Paulownastraat--Laan Copes

van Cattenburg bestormd door een wachtende menigte, die, in een

oogwenk, de wagens gevuld en de perrons overladen had of de imperiale

was opgeklommen. Men verdrong elkander, zeer ernstig van gelaat,

zelfs ter wille van het kleinste staanplaatsje, onbarmhartig voor

wanhopige lotgenooten, onder wie vele dames, met een overspannen

zenuwachtigheid en een bont gefladder van lichte toiletten den tram

omliepen, turende door de glazen of zij wellicht nog een zweem van

een open plekje bespeurden. De conducteurs belden; zij riepen driftig

tot de achtergeblevenen die wenkten, en daarop dadelijk den anderen

kant uitzagen, naar de, nog onzichtbare, volgende tram; want ach,

de paarden zetten zich reeds in beweging en de ernstige gezichten van

hen, die nu blijde op elkaâr gepakt zaten, glansden van gelukzaligheid,

na de overwinning.

[...]

--Het zal stampvol zijn! meende Betsy. Maar het is natuurlijk buiten,

we behoeven dus niet bang te zijn voor een plaats....

Er woei geen zuchtje door het dichte bladerweefsel, en, na een dag

van straffe, broeiende zonnehitte, scheen er bij het eerste waas van

schemering nog een looden zwaarte in de lucht te blijven hangen. Eline,

een weinig afgemat door die warmte, welke haar zeer bleek maakte,

leunde achterover, en sprak weinig; alleen blikte zij Otto een enkele

maal tusschen hare kwijnende wimpers toe met een schalke coquetterie,

vol geluk. Betsy sprak voortdurend tegen van Erlevoort, daar Henk

ook niet spraakzaam was; hij overwoog namelijk bij zichzelven of het

niet gezelliger zou geweest zijn, thuis in den tuin thee te drinken,

dan zoo dadelijk na den eten naar Scheveningen te moeten oprukken.

[...]

Maar zij waren reeds langs de villa's van den Badhuisweg, voorbij

de Galerie, langs de achterzijde van het Kurhaus omgereden en zij

hielden voor de trappen van het terras, aan den zeekant op.

[...]

Om een tafeltje, dicht bij de muziektent, zaten de Eekhofs en de

Hijdrechten, toen Betsy, Eline, Otto en Henk door het tourniquet,

dat de controleur draaien deed, éen voor éen uitkwamen, terwijl Henk

de kaarten toonde. 

[...]

Betsy intusschen, rechts en links groetende, had verklaard, dat zij

goed zouden doen, niet langer te wandelen en naar een tafeltje om te

zien; het was zeer vol.

Gelukkig, buiten zat men overal prettig, zelfs was het te verkiezen

ver van de tent te zitten; anders verging men van het lawaai... Zij

zetten zich dus een weinig terzijde, aan den kant der Conversatiezaal,

waar nog tal van tafeltjes onbezet waren, toch vóor aan het wandelpad,

zoodat zij de menigte wandelaars konden zien en door dezen gezien

worden.

[...]

Het was reeds laat; tal van menschen waren reeds vóor het laatste nummer

vertrokken, en nu het concert uit was; vloeide de menigte langzaam

door de Kurzaal weg. Zachtjes aan temperde de luidruchtigheid van

die drukke atmosfeer vol muziek, gescherts, gasgloed en bonte kleuren

zich tot een leegte en een rust, terwijl de lantaarns reeds hier en

daar waren uitgedraaid, en slechts enkele groepjes bleven zitten,

genietende van de zachte lucht, die ruimer werd, als doorgeurd met

een zilte frischheid.... Men tuurde niet meer naar elkaâr, men zag

naar de zee, naar de lucht en den bleeken melkweg...

--Het is hier heerlijk, willen we nog wat gaan zitten? vroeg Betsy.

--Laten we liever gaan toeren! drong Eline aan; tenminste als het je

niet te laat wordt en je niet gelooft, dat de paarden moê zijn, Henk.

Betsy vond Eline excentriek om in den laten avond nog te willen

toeren, maar toch lachte zusjes idée haar ook toe. En zij begaven

zich naar de achterzijde van het Kurhaus, waar hun rijtuig wachtte,

te midden van enkele andere equipages.

Eline vond, dat de wind was opgestoken en wilde vóor zitten, onder

de half opgeslagen kap, naast Otto. Betsy beval Dirk door het Van

Stolkpark naar huis te gaan.

Stil en schimachtig schemerden de villa's tusschen de vage, donkere

massa's van het geboomte, waardoor een enkele zucht, slechts somwijlen

hoorbaar, scheen te suizelen. Maar het getrappel der paarden en het

lichte geratel der wielen over het grint bedekte dat hijgen der koelte

in het loof met een luidruchtigheid, die geen woorden verbraken."